Ölüm Vadisi'ndeki Kayalar Nasıl Kendi Kendine Hareket Edebiliyor?
Kaliforniya’daki Ölüm Vadisi’nde yer alan Racetrack Playa, yıllarca kendi kendine hareket ettiği sanılan kayalarla bilim dünyasını şaşırttı. Çorak göl yatağında duran ağır kayalar arkalarında uzun izler bırakarak ilerliyor. Bu hareketin sırrı ise gece oluşan ince buz tabakasının gündüz kırılıp rüzgarla kayaları itmesi. Yani doğa, su, buz ve rüzgar ile kayaları sessizce kaydırıyor.
Kayaların kendi kendine yürüdüğü düşünülen yer: Racetrack Playa
Ölüm Vadisi Ulusal Parkı içinde yer alan Racetrack Playa, yaklaşık 4,5 kilometrelik son derece düz ve sert bir göl yatağı. Yüzey ince kil tabakasıyla kaplı. Kuruduğunda çatlayan zemin, ıslandığında ise neredeyse kaygan bir yüzeye dönüşüyor. İşte kayaların hareket edebilmesini mümkün kılan en kritik özelliklerden biri tam olarak bu zemin yapısı.
Kayalar çevredeki tepelerden koparak zamanla göl yatağına ulaşıyor ve yıllarca aynı noktada kalabiliyor. Ağırlıkları birkaç yüz gramdan yüzlerce kilograma kadar değişiyor. Bazıları 200 metreyi aşan izler bırakıyor ve yön değiştirerek ilerliyor. İzlerin uzun süre bozulmadan kalması da olayın gizemini artıran unsurlar arasında.
Yüzyıllık gizem 2014’te çözüldü
1900’lü yıllardan beri güçlü rüzgarların kayaları sürüklediği düşünülüyordu. Ancak hesaplamalar, böylesine ağır kayaları hareket ettirecek rüzgarın zemini de bozması gerektiğini gösteriyordu. Kalın buz tabakalarının kayaları taşıdığı ya da manyetik etkiler gibi farklı teoriler de ortaya atıldı fakat hiçbiri izlerin bıraktığı yavaş ve kontrollü hareketi açıklayamadı.
2011 yılında Richard D. Norris ve ekibi araştırma başlattı. GPS cihazları yerleştirilen kayalar, hava durumu istasyonu ve zaman atlamalı kameralarla izlenmeye başladı. Beklenti yıllarca hiçbir hareket görülmemesiydi. Ancak 2013-2014 kışında koşullar beklenmedik şekilde uygun hale geldi ve kayalar ilk kez hareket ederken kaydedildi. Bazıları dakikada 3 ila 5 metre hızla ilerledi, tek bir olay sırasında 60’tan fazla kaya yer değiştirdi.
Araştırmalar kayaların kalın buz kütleleriyle sürüklenmediğini ortaya koydu
Gece oluşan birkaç milimetrelik ince buz tabakası sabah güneşiyle kırılıyor ve büyük panellere ayrılıyor. Hafif rüzgar bu panelleri göl yüzeyinde itiyor. Buz parçaları kayalara temas ettiğinde sabit bir basınç uygulayarak onları yavaşça ileri doğru kaydırıyor.
Kayaların altındaki su sürtünmeyi ciddi ölçüde azaltıyor. Hareket sessiz, yavaş ve neredeyse fark edilmez şekilde gerçekleşiyor. Kayaların hareket etmesi için gerekli koşulların aynı anda oluşması gerektiğinden olay oldukça nadir yaşanıyor. Yetersiz su sürtünmeyi artırıyor, fazla su buzun kayalarla temasını engelliyor, kalın buz tabakası ise parçalanmadan sürüklenemiyor.
Kayaların bıraktığı izler şekillerine göre farklılık gösteriyor. Pürüzlü tabanlı olanlar daha düz çizgiler bırakırken, daha düzgün yüzeyli kayalar hafif dönerek kıvrımlı izler oluşturuyor. İzler rüzgar ve yüzey çatlaklarıyla silinmeden önce üç ila dört yıl boyunca görülebiliyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi çekebilir:
186 Yıldır Pili Bitmeyen Alet! Sırrı Hala Çözülemedi
Yorum Yazın