ABD/İsrail-İran Savaşı: Ortadoğu Yine Yanıyor, Peki Türkiye Bu Ateşin Neresinde?
Ortadoğu’da bir yer yandığında, Türkiye bunu yalnızca ekrandan izleyen bir ülke olmuyor. Duman bize de geliyor. Bazen petrol fiyatları üzerinden, bazen sınır güvenliği başlığında, bazen yeni bir göç dalgası ihtimaliyle, bazen de “şimdi biz ne yapacağız?” sorusuyla.
Çünkü bu coğrafyada kriz hiçbir zaman yalnızca kriz değildir.
Haritada bir noktada başlar, ama etkisi zincirleme biçimde yayılır. Tahran’da yaşanan bir patlama Ankara’da enerji faturası olarak hissedilir. Körfez’de gerilim yükselirse İstanbul bunu piyasalarda hisseder. Suriye’de, Irak’ta ya da Lübnan’da denge bozulursa Türkiye bunun sonuçlarıyla güvenlikte, diplomaside ve iç siyasette yüzleşir.
Tam da bu nedenle ABD-İran gerilimine “uzak bir dış politika haberi” gibi bakmak yanıltıcı olur. Asıl mesele daha büyüktür: Bu kriz, Ortadoğu’da yeni bir güç dağılımının habercisi mi? Ve daha önemlisi, Türkiye bu denklemde savrulan bir ülke mi olacak, yoksa ağırlık koyan bir aktör mü?
Asıl düğüm burada.
28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarıyla başlayan yeni savaş dalgası, birkaç askeri hedefin vurulduğu sınırlı bir operasyon olarak kalmadı. Öncelikle İran’daki çeşitli hedefler vuruldu; ardından çatışma birkaç gün içinde Körfez’e, hava sahalarına, enerji piyasalarına ve diplomatik cephelere yayıldı. Türkiye de başından itibaren bunu “bölgesel savaşa dönüşme riski taşıyan” bir süreç olarak okudu. Cumhurbaşkanı Erdoğan saldırıları İran’ın egemenliğine aykırı bulurken, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Ankara’nın bütün taraflarla temas halinde olduğunu ve diplomatik kanalları açık tutmaya çalıştığını ifade etti.
Ancak bu hikâyeyi yalnızca “İran’ın nükleer programı” üzerinden anlatmak eksik kalır. Evet, nükleer dosya işin resmi gerekçesidir. İran yıllardır programının barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor; ABD ve İsrail ise bunun kısa sürede silah kapasitesine dönüşebileceğini ileri sürüyor. Fakat Ortadoğu’da hiçbir savaş yalnızca görünen gerekçeyle açıklanmaz. Burada aynı anda birkaç hesap işliyor: İsrail İran’ın bölgesel kapasitesini kırmak istiyor, ABD İran’ı daha geniş bir stratejik kuşatma içine almak istiyor, İran ise hem rejim güvenliğini hem de bölgesel caydırıcılığını korumaya çalışıyor. Kısacası nükleer mesele, bu satranç tahtasının yalnızca en görünür taşı.
Çatışmanın kısa sürede yayılma biçimi de bunu gösterdi. Savaş birkaç gün içinde İran hedeflerinden çıkıp Körfez’deki Amerikan varlıklarını, bölgesel enerji akışını ve küresel piyasalardaki risk algısını etkileyen daha geniş bir çerçeveye dönüştü. Petrol fiyatları yükseldi, piyasalar sarsıldı, enerji arzı endişesi yeniden gündeme geldi. Uzak gibi görünen bu çatışma, bir anda Londra’dan İstanbul’a kadar bütün enerji ithalatçılarının sorunu haline geldi.
Türkiye açısından mesele tam burada karmaşıklaşıyor. Çünkü Ankara ne bu oyunda bütünüyle Batı kampının doğal bir uzantısı gibi hareket edebilir ne de İran’la kader ortaklığı kurabilir. Türkiye’nin pozisyonu daha çok şu başlıklarda özetlenebilir: savaş istemiyor, İran’ın çökmesini istemiyor, bölgesel yangının büyümesini istemiyor; ama aynı zamanda NATO üyesi olarak Batı güvenlik mimarisinin dışında da durmuyor.
Dolayısıyla Ankara’nın işi kolay değil. Hatta belki de tam tersine, bölgedeki en zor işlerden biri Türkiye’ninki.
Bir tarafta İran var: uzun sınır komşusu, enerji ve ticaret hattı açısından önemli, çökmesi halinde Türkiye’ye mülteci, güvenlik ve ekonomik maliyet üretme potansiyeli yüksek bir ülke. Öbür tarafta ABD ve NATO var: Türkiye’nin kurumsal olarak bağlı olduğu güvenlik mimarisi. Bir üçüncü tarafta İsrail var: diplomatik ilişkilerin son yıllarda sert iniş çıkışlar yaşadığı ama sahadaki gelişmeler bakımından görmezden gelinemeyecek bir aktör. Bunlara Suriye, Irak, Körfez, Rusya, Çin ve Avrupa boyutu da eklendiğinde, Türkiye’nin karşı karşıya olduğu tablo çok daha karmaşık hale geliyor.
Ortadoğu’da bazen yalnızca devlet olmak yetmez; aynı anda jeopolitik muhasebeci, güvenlik planlamacısı, kriz yöneticisi ve yangın söndürücü olmak zorunda kalırsınız. Türkiye tam da böyle bir noktada duruyor.
Ankara’nın ilk refleksinin diplomasi olması bu yüzden şaşırtıcı değildir. Çünkü Türkiye, bölgenin yeni bir topyekûn savaşı kaldırmayacağını herkesten iyi biliyor. Gazze zaten yanıyor, Suriye hâlâ tam anlamıyla toparlanmış değil, Irak kırılgan, Lübnan İsrail ateşi altında. Böyle bir tabloda İran’ın da tam ölçekli bir savaş alanına dönüşmesi, Türkiye açısından “uzaktaki kriz” değil, doğrudan kapıya dayanan risk anlamına gelir. Ankara’nın savaş öncesinde olası senaryolara karşı tedbirleri değerlendirmesi ve savaş başladıktan sonra da bütün taraflarla temas yürütmesi, bu nedenle rasyonel bir tutumdur.
Fakat burada romantizme kapılmamak gerekir. “Türkiye arabulucu olur, masayı kurar, her şeyi çözer” demek kulağa hoş gelebilir; ancak gerçek siyaset bu kadar şiirsel işlemez. Arabuluculuk yalnızca niyet meselesi değildir; tarafların sizi ne kadar vazgeçilmez gördüğüyle ilgilidir. ABD ile ilişkiler dalgalı, İsrail ile ilişkiler gergin, İran ile ilişkiler ise yakınlıktan çok kontrollü pragmatizme dayanıyor. Türkiye masada olabilir, temas kurabilir, kanal açabilir; ama oyunun tamamını tek başına yönetecek güçte olduğunu söylemek şimdilik abartılı olur.
Krizin bir başka risk boyutu ise İran içindeki etnik fay hatlarının dış müdahale ve vekâlet savaşları yoluyla daha fazla kışkırtılmasıdır. Trump’ın İran Kürtlerini harekete geçmeye teşvik eden açıklamaları, savaşın İran’da ve dolayısıyla daha geniş bölgesel düzlemde etnik çatışma riskini artırabilecek yeni bir evreye taşınabileceğini göstermektedir. Bu da Türkiye açısından sınır güvenliği ve bölgesel istikrar bakımından ayrıca dikkatle izlenmesi gereken bir başlıktır.
Bu dış gelişme, Türkiye’de son dönemde öne çıkan “Terörsüz Türkiye” söylemi ve güvenlik-siyasal normalleşme dengesi açısından da önem taşımaktadır. Türkiye, dışarıda bölgesel bir yangın büyürken içeride toplumsal ve siyasal fay hatlarını azaltmaya her zamankinden daha fazla ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle terörle mücadele yalnızca güvenlik tedbirleriyle değil, sınır ötesi istikrarsızlığın içeriye taşınmasını önleyecek daha geniş bir siyasal ve toplumsal dayanıklılık stratejisiyle birlikte düşünülmek zorundadır.
Yine de Türkiye’nin elinde küçümsenmeyecek kozlar var.
Birincisi coğrafya. Coğrafya bazen kaderdir, bazen lanet, bazen de stratejik sermaye. Türkiye için bunların üçü de belli ölçülerde geçerlidir. Avrupa ile Asya’nın, Karadeniz ile Akdeniz’in, Kafkasya ile Ortadoğu’nun kesişiminde yer alan bir ülkenin “beni ilgilendirmiyor” deme lüksü yoktur. Ama aynı coğrafya, Türkiye’ye enerji koridoru, ticaret geçidi ve diplomatik merkez olma imkânı da verir.
İkincisi askeri kapasite. Son yıllarda savunma sanayiinde atılan adımlar, Türkiye’nin yalnızca sınır savunan değil, caydırıcılık üreten bir aktör olarak algılanmasını sağladı. Bu, her sorunu çözen sihirli bir anahtar değildir; ama masaya oturduğunuzda sandalyenizin daha sağlam olmasını sağlar.
Üçüncüsü diplomatik esneklik. Türkiye’nin aynı anda Batı kurumlarıyla konuşabilmesi, bölge ülkeleriyle temas kurabilmesi, gerektiğinde Rusya’yla, gerektiğinde Körfez’le, gerektiğinde Avrupa’yla farklı dosyalar açabilmesi az şey değildir. Kriz zamanlarında en kıymetli şey bazen sert güç değil, herkesin telefonunu açtığı ülke olabilmektir.
Ama madalyonun öbür yüzü de var.
Bu savaş Türkiye’ye maliyet üretmeye çoktan başladı bile. Uçuşlar iptal ediliyor, hava sahaları riskli hale geliyor, ticaret ve lojistik baskı altında, enerji fiyatları oynaklaşıyor. Türkiye’nin İran, Irak, Suriye, Lübnan ve Ürdün’e uçuşları durdurması; bazı Körfez uçuşlarını da askıya alması, savaşın daha kapıya tam dayanmadan günlük hayatın ve ekonominin ritmini bozmaya başladığını gösteriyor.
Daha çarpıcı olan ise şu: Bu kriz artık teorik olmaktan çıktı, Türkiye’nin güvenlik alanına fiziksel olarak da temas etti. İran’dan atılan bir balistik füzenin Türkiye’yi hedef alması ve NATO tarafından engellenmesi, ardından ittifakın füze savunma duruşunu yükseltmesi, fakat buna rağmen NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin bunun 5. madde sürecine dönüşmeyeceğini söylemesi son derece önemliydi. Çünkü Türkiye bir yandan çatışmanın parçası olmak istemiyor, öte yandan çatışmanın menziline girmiş bulunuyor. “Taraf değilim” demek bazen tek başına yetmez; coğrafya sizi dosyanın içine yazar.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde en olası senaryo, tam bir barış ya da tam bir kıyamet değil; daha çok kronik, düşük yoğunluklu, ama bütün bölgeyi yoran bir çatışma halidir. Tam savaş yoktur, ama tam sükûnet de yoktur. Füze vardır, İHA vardır, vekil güçler vardır, enerji paniği vardır, diplomatik temas vardır; ama çözüm yoktur. Ortadoğu uzun süredir zaten böyle işliyor: Herkes savaşıyor, kimse resmen savaş ilan etmiyor; herkes barış diyor, ama kimse barışı kuramıyor.
Türkiye için en rasyonel hedef burada net biçimde ortaya çıkıyor: çatışmaya sürüklenmeden etkilerini yönetmek. Bunun anlamı; sınır güvenliğini artırmak, yeni göç baskılarına hazırlıklı olmak, enerji maliyetlerini azaltacak alternatif kanalları güçlendirmek, NATO ile koordinasyonu sürdürürken ulusal karar alanını korumak ve diplomatik zemini açık tutmaktır.
Çünkü İran’da olası bir iç çöküş ya da rejim çözülmesi, bazı dış aktörlerin gözünde “fırsat” gibi görünebilir; fakat Türkiye için bunun adı büyük ihtimalle güvenlik boşluğu, mülteci baskısı, sınır hattında yeni gerilimler ve ekonomik şok olur. Ankara’nın istemeyeceği senaryo tam da budur: zayıflamış ama kontrol edilemeyen bir İran.
Burada Filistin başlığını da atlamamak gerekir. Türkiye’nin bu krize bakışı yalnızca İran dosyası üzerinden şekillenmiyor. Gazze’de yaşanan yıkım, İsrail’in bölgesel askeri çizgisi ve Filistin meselesi, Ankara’nın söyleminde güçlü bir ahlaki ve siyasi çerçeve oluşturuyor. Kimileri bunu ilkeli dış politika olarak görüyor, kimileri ise sınırlı etki üreten ama iç siyasette karşılığı olan bir söylem olarak okuyor. Gerçek muhtemelen ikisinin arasında bir yerde duruyor. Dış politikada ilke ile çıkar zaten çoğu zaman saf halleriyle değil, birbirine karışmış biçimde dolaşır.
Sonuçta Türkiye’nin önündeki tablo berrak değil; ama temel gerçek açık: Bu kriz Türkiye için hem tehdit hem de test niteliğindedir. Tehdit, çünkü enerji, güvenlik, ekonomi ve göç başlıklarında ciddi maliyetler üretebilir. Test, çünkü Ankara’nın “denge siyaseti” dediği çizginin gerçekten ne kadar sürdürülebilir olduğunu gösterecektir.
Ve açık konuşmak gerekirse, Türkiye artık yalnızca “ne olursa ona göre pozisyon alan” bir ülke olmak istemiyor. Daha fazlasını istiyor: etki üretmek, yön vermek, denge kurmak, oyun bozmak ve masa kurmak istiyor. Fakat bu iddianın gerçek değeri tam da böyle kriz zamanlarında ortaya çıkar.
Ortadoğu yine kaynıyor. Haritalar yine konuşuyor. Füzeler yalnızca hedef değil, aynı zamanda mesaj taşıyor. Petrol yalnızca enerji değil, jeopolitik sinir sistemi gibi davranıyor. Ve Türkiye yine o tanıdık yerde duruyor: Ateşin tam içinde değil belki, ama tam kıyısında da değil.
Bu coğrafyada bazen en zor şey savaşmak değildir.
Yanındaki savaşa rağmen ayakta kalmak, soğukkanlılığını korumak ve doğru anda doğru ağırlığı koyabilmektir.
Türkiye’nin önündeki asıl sınav da tam olarak budur.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
